Μια χαρούμενη παρέα

Δυο φίλες μου ζωγράφοι από την Αθήνα, η Αθηνά (πρώτη δεξιά με το γλυκό χαμόγελο) και η Λυδία (δεύτερη δεξιά με τη φοβερή φράντζα), μετά ένα ταξίδι στη μαγευτική Καστοριά, ήρθαν τη δεύτερη μέρα του Πάσχα στη Θεσσαλονίκη και βγήκαμε το βράδυ στο ιστορικό Ντορέ (έτος ιδρύσεως 1917).

Ευτυχώς έφεραν μαζί τους τη μαμά τους, Μαρία (τρίτη δεξιά), και τον μπαμπά τους, Δημήτρη (δεύτερο αριστερά), εξίσου γλυκούς και χαμογελαστούς. Η Αθηνά και η Λυδία επέμεναν να γνωρίσουν τον ζωγράφο, Ντίνο Παπασπύρου (τέταρτο δεξιά), για τον οποίο είχαν ακούσει πολλά και είχαν μάθει περισσότερα από το ιστολόγιό του.

Τις μέρες εκείνες στη Θεσσαλονίκη βρισκόταν και ο φίλος μου ο Στέφανος για το πρωτάθλημα τένις (ήταν κουρασμένος και έφυγε, γι’ αυτό απουσιάζει από τη φωτογραφία). Ε, να μην έφερνε και ο Στέφανος στη συνάντηση τη μαμά του, Τζούλια (πέμπτη δεξιά) και τον μπαμπά του Νίκο (τέταρτο αριστερά); Κι ο Ντίνος τη γυναίκα του, Ελένη (πρώτη αριστερά) όπως κι εγώ τη γυναίκα μου, Σοφία (έκτη δεξιά); Όπως καταλαβαίνετε τώρα, εγώ είμαι αυτός που απομένει στην αρίθμηση, ο τρίτος αριστερά.

Περάσαμε πολύ ωραία, εγώ και οι φίλες μου, μαζί και με όλους τους άλλους βέβαια। Η Αθηνά και η Λυδία, όταν δεν χαμογελούσαν, ζωγράφιζαν, και όταν δεν ζωγράφιζαν, χαμογελούσαν. Εκτός από τις στιγμές που χαμογελούσαν ζωγραφίζοντας. Να και μια υπέροχη ζωγραφιά τους εκείνης της βραδιάς.


Αθηνά και Λυδία, θα μας λείψετε, να ξανασυναντηθούμε σύντομα, έτσι; Μαζί και με τους άλλους της παρέας, όπως και με τους άλλους φίλους μας του διαδικτύου που δεν κατάφεραν να έρθουν αυτή τη φορά.

Ο διάπλους του καθρέφτη (8)

Ζούμε μια ευτυχισμένη περίοδο της ελληνικής ποίησης, και εννοώ την πρώτη και δεύτερη μεταπολεμική γενιά, κυρίως. Διαθέτουμε μια πλειάδα πολύ άξιων ποιητών που αν μεταφράζονταν ικανοποιητικά σε ορισμένες βασικές γλώσσες θα κέρδιζαν μια παγκόσμια αναγνώριση. Η χρήση μιας γλώσσας μειονοτικής, όπως η ελληνική, που μολονότι είναι η ωραιότερη στον κόσμο, η μητέρα όλων των γλωσσών, απευθύνεται σ’ έναν πολύ περιορισμένο αριθμό ανθρώπων, κοστίζει αφάνταστα στους ποιητές μας γιατί τους στερεί μιαν άμεση επικοινωνία μ’ εκατομμύρια αναγνώστες σ’ όλο τον κόσμο.

Η βαθύτερη αλήθεια δεν αποκαλύπτεται με τη γνώση σε όποιον σκέφτεται, αλλά σε όποιον δεν σκέφτεται εγκαταλείποντας τον εαυτό του στην ποιητική έκσταση και ξανακερδίζοντας τη χαμένη αθωότητά του.

Η απώλεια μιας κοινής κατανοητής ποιητικής γλώσσας, ενός κοινού ποιητικού μέτρου, είναι συνέπεια της απανθρωποποίησης, του εκβαρβαρισμού της κοινωνίας μας, της έλλειψης ενός κοινού μύθου, μιας κοινής πίστης, της ανέκκλητης εξορίας μας μέσα σ’ έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η δράση και η οικονομική παραγωγή.

Ενώ η ποίηση κατά ένα μεγάλο μέρος έγινε ένα όργανο εξαιρετικά ειδικευμένο, χωρίς ακροαματικότητα, μια πεμπτουσία για ελάχιστους προνομιούχους, για μια elite, η μεγάλη μάζα στράφηκε προς τη βιομηχανία των τεχνητών ονείρων, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση.

Τάκης Βαρβιτσιώτης
Από το βιβλίο του Ο διάπλους του καθρέφτη, 2008
Σημειώσεις για την ποίηση

Ο διάπλους του καθρέφτη (7)

Μετά από ένα σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα, συνεχίζω με τις Σημειώσεις για την ποίηση από το βιβλίο του Τάκη Βαρβιτσιώτη, Ο διάπλους του καθρέφτη, 2008.

Με την ποίηση ο άνθρωπος αγγίζει τα έσχατα και τα βαθύτερα όρια της ύπαρξής του.

Νομίζω πως δεν είπαν μάταια ότι κάθε μεγάλη ποίηση είναι μεταφυσική και ότι η ποίηση είναι μία συνεχής άσκηση συγκεκριμένης μεταφυσικής. Πάντως μία είναι η αλήθεια. Μόνο ο λόγος του ποιητή που είναι ο λόγος της ψυχής κρίνεται άξιος να προσεγγίσει το είναι, το όντως ον.

Η σημερινή ποιητική γραφή αποτελεί αληθινά μια καινούρια γλώσσα που ανατρέπει τους καθιερωμένους γλωσσικούς κανόνες επικοινωνίας και αποβαίνει ένα μυστήριο επικίνδυνο αλλά και συγκινητικό.

Τάκης Βαρβιτσιώτης
Ο διάπλους του καθρέφτη, 2008
Σημειώσεις για την ποίηση

Ο διάπλους του καθρέφτη (6)

Αλέξανδρος - Ανδρέας Γρηγορόπουλος

ο 16χρονος μαθητής που έπεσε από σφαίρα αστυνομικού

Η ποίηση είναι μια ερωτική πράξη. Το να γράφει κανείς ποιήματα είναι σαν να ερωτεύεται.

Το να ξαναγίνει ο κόσμος ωραίος, άδολος, αθώος, εξαρτάται από μας τους ίδιους, από την ψυχή μας, από τα μάτια μας, από τη διάθεσή μας να ονειρευόμαστε.

Ένα ερωτικό ποίημα ή μυθιστόρημα αξίζει όσο οτιδήποτε άλλο. Η υποχρέωση ενός συγγραφέα – και η επαναστατική υποχρέωση – είναι μόνο να γράφει καλά … Η μοναξιά είναι ένας αναμφισβήτητος όρος της δημιουργίας. Δεν υπάρχει πιο μοναχικό επάγγελμα από εκείνο του συγγραφέα. Gabriel Garcia Marquez.

Μέσα στο αίμα των ποιητών κοχλάζει πάντα ένα επαναστατικό πάθος, η αγάπη για τον άνθρωπο, το όνειρο ενός κόσμου πιο ανθρώπινου.

Τάκης Βαρβιτσιώτης
από το βιβλίο του Ο διάπλους του καθρέφτη,
Σημειώσεις για την ποίηση, 2008

Ο διάπλους του καθρέφτη (5)

Ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης ευρωπαϊκής ποίησης υποκατέστησε τον δυναμισμό των φυσικών αξιών, δηλαδή την έμπνευση, την αυθορμησία και την παρθενική όραση με διανοητικές κατασκευές. Έτσι χωρίς μύθους, χωρίς εικονογραφική φαντασία, χωρίς μια έντονα ερωτική στάση στη ζωή, οδηγείται στη φθορά και την παρακμή.

Η νεότερη ποίηση δεν σημαίνει ασυδοσία, δεν μπορεί να παρέχει εν λευκώ ελευθερία για να την καταχρώνται οι άμουσοι και οι αδαείς. Αντίθετα, έχει δικούς της μυστικούς κανόνες που είναι αδυσώπητοι και περισσότερο αυστηροί από τους κανόνες της παραδοσιακής ποίησης και προσωδίας.

Για όσους ασπάζονται την ορφική τέχνη, ο ποιητής είναι ένας μάγος οραματιστής, εξάγγελος μυστικών μηνυμάτων, δημιουργός ενός κόσμου θαυμαστού, υπερπραγματικού, μια θεμελιακής σχέσης ανάμεσα στην ποίηση και τη μουσική ή ανάμεσα στην ποίηση και τη σιωπή.

Η ποιητική πράξη επιζητεί την αμοιβαιότητα, ο ποιητής τον ιδανικό αναγνώστη. Η ποίηση ολοκληρώνεται, αποκτά την πλήρη σημασία της όταν αναβιώνει στην ψυχή του αναγνώστη. Αλλιώς είναι ένας πολύτιμος λίθος που χάνεται.


Τάκης Βαρβιτσιώτης
από το βιβλίο του Ο διάπλους του καθρέφτη,
Σημειώσεις για την ποίηση, 2008

Η αγάπη αυτή

Αυτό το ποίημα του Ζακ Πρεβέρ το αγαπούσα από παλιά κι από καιρό ήθελα να το αναρτήσω. Τώρα το ξέρω πως ήρθε η ώρα. Γιατί εκείνο μου το υπενθύμισε, αφού είναι η συνείδησή μας και είναι η ψυχή μας. Γιατί το μικρό αφιέρωμα στην αγάπη δεν είχε τελειώσει. Γιατί η αγάπη δεν τελειώνει.

για σένα για μένα και για όλους που αγαπιούνται
και που αγαπήθηκαν

Ο Jacques Prévert διαβάζει το ποίημά του Cet Amour

Σύνθεση εικόνας της Μωβ

Η αγάπη αυτή
Έτσι βίαιη
Έτσι εύθραυστη
Έτσι τρυφερή
Έτσι απελπισμένη
Η αγάπη αυτή
Όμορφη σαν τη μέρα
Κι άσκημη σαν τον καιρό
Όταν ο καιρός είναι άσκημος
Η αγάπη αυτή έτσι αληθινή
Ή αγάπη αυτή έτσι ωραία
Έτσι ευτυχισμένη
Έτσι χαρούμενη
Κι έτσι γελοία
Τρέμοντας από φόβο σαν παιδί μες στο σκοτάδι
Κι έτσι σίγουρη
Σαν έναν ήσυχο άνθρωπο στη μέση της νύχτας
Η αγάπη αυτή που φόβιζε τους άλλους
Που τους έκανε να μιλούν
Που τους έκανε να χλομιάζουν
Η αγάπη αυτή που την παραμονεύουν
Γιατί την παραμονεύαμε
Φοβισμένη πληγωμένη τσαλαπατημένη αφανισμένη
απαρνημένη ξεχασμένη
Γιατί τη φοβίσαμε την πληγώσαμε την τσαλαπατήσαμε
την αφανίσαμε την απαρνηθήκαμε και την ξεχάσαμε
Η αγάπη αυτή ολόκληρη
Τόσο ζωντανή ακόμα
Κι ηλιόλουστη
Είναι η δική σου
Είναι η δική μου
Αυτή που ήταν
Τούτο το πάντα καινούριο κάτι
Και που δεν άλλαξε
Έτσι αληθινό σα φυτό
Έτσι τρεμάμενο σαν πουλί
Έτσι ζωντανό έτσι ζεστό σαν καλοκαίρι
Οι δυο μας μπορούμε
Να πάμε και να ‘ρθουμε
Μπορούμε να ξεχάσουμε
Κι ύστερα να ξανακοιμηθούμε
Να σηκωθούμε να πονέσουμε να γεράσουμε
Να κοιμηθούμε κι άλλο
Να ονειρευτούμε το θάνατο
Να χαρούμε να χαμογελάσουμε να γελάσουμε
Και να ξαναβρούμε τη νιότη μας
Η αγάπη μας μένει εκεί
Πεισματάρα σα μουλάρι
Ζωντανή σαν τη λαχτάρα
Σκληρή σαν τη μνήμη
Κουτή σαν τη λύπη
Τρυφερή σαν ανάμνηση
Ψυχρή σαν το μάρμαρο
Όμορφη σαν τη μέρα
Εύθραυστη σαν παιδί
Μας κοιτάει χαμογελώντας
Και μας μιλάει χωρίς να πει λέξη
Κι εγώ την ακούω τρέμοντας
Και φωνάζω
Φωνάζω για σένα
Φωνάζω για μένα
Σε ικετεύω
Για σένα για μένα και για όλους που αγαπιούνται
Και που αγαπήθηκαν
Ναι της φωνάζω
Για σένα για μένα για όλους τους άλλους
Που δεν τους ξέρω
Μείν’ εκεί
Εκεί που είσαι
Εκεί που ήσουν άλλοτε
Μείν’ εκεί
Μην κουνηθείς
Μη φύγεις
Εμείς που αγαπηθήκαμε
Σε ξεχάσαμε
Εσύ μη μας ξεχνάς
Δεν είχαμε παρά εσένα στον κόσμο
Μη μας αφήνεις να ψυχραθούμε
Πάντα πολύ πιο μακριά
Και δεν ενδιαφέρει πού
Δως μας σημάδια πως υπάρχεις
Πολύ αργότερα
Μέσα στο δάσος της μνήμης
Ανάτειλε ξαφνικά στην άκρη
Πιάσε μας το χέρι
Και σώσε μας.

Jacques Prévert
Επιλογή από τα Paroles
σε μετάφραση του Δημήτρη Καλοκύρη, 1971

Ο διάπλους του καθρέφτη (4)

Κάθε είδους εκλαϊκευση της τέχνης μοιραία την εκχυδαϊζει. Παιδεία του λαού δεν σημαίνει να κατεβάζεις την τέχνη στο επίπεδο του λαού, αλλά να ανεβάζεις τον λαό στο επίπεδο της τέχνης.

Η ανακάλυψη της ποιότητας ενός έργου τέχνης - και βέβαια της ποίησης - παραμένει πάντα προνόμιο μιας αριστοκρατίας του πνεύματος, μιας elite, και το μόνο που μπορούμε να κάνουμε για τη διάδοση των καλλιτεχνικών αξιών είναι να ευχόμαστε τη διεύρυνση αυτής της αριστοκρατίας. Κάθε αντίθετη άποψη δεν είναι παρά δημαγωγία και αγοραίος λαϊκισμός.

Όπως η ζωή θεμελιώνεται στην πραγματικότητα του θανάτου, έτσι και ο λόγος, ο ποιητικός λόγος, θεμελιώνεται στην πραγματικότητα της σιωπής.

Η ωραιότερη σελίδα που γράφτηκε στη παγκόσμια λογοτεχνία για την αγάπη ανήκει στον Απόστολο Παύλο και βρίσκεται στην Α΄προς Κορινθίους επιστολή.

Κανείς δεν μπορεί να γράψει τίποτα σπουδαίο αν δεν είναι αφάνταστα πονεμένος ή τρομερά ερωτευμένος.

Ο αληθινός καλλιτέχνης δεν ακολουθεί μόδες και συνταγές, αλλά βρίσκει μόνος του την αλήθεια, τη δική του αλήθεια, πληρώνοντας με το αίμα του.

Τάκης Βαρβιτσιώτης
από το βιβλίο του Ο διάπλους του καθρέφτη,
Σημειώσεις για την ποίηση, 2008

Ο διάπλους του καθρέφτη (3)

Η απλότητα δεν είναι τίποτα άλλο παρά αποθησαυρισμένη σοφία, η έσχατη δυσκολία που υπερνικήθηκε.

«Η διάνοια ποτέ δεν τραγούδησε, δεν είναι αυτή η αποστολή της», γράφει ο Antonio Machado.

Καταφεύγω και πάλι στον Stephane Mallarme. «Η ποίηση ένα ένδοξο ψεύδος ... Δεν είμαστε παρά μάταιες μορφές της ύλης, αλλά πολύ υπέροχες, γιατί ανακαλύψαμε τον Θεό και την ψυχή μας ... Είμαστε πολυτελείς αλληγορίες του Μηδενός ...»

Όταν η ψυχή βρεθεί στην πιο σιωπηλή της ώρα, τότε σε μια κατάσταση απόλυτης ελευθερίας και αυθορμητισμού μπορεί να γεννηθεί η ποίηση.

Να ζήσει κανείς ποιητικά, δηλαδή όχι επιφανειακά, με αίσθημα και φαντασία, με πάθος, με έξαρση και ενθουσιασμό όλες τις χαρές και τις θλίψεις που μας προσφέρει η μοίρα, να νοιώσει όλη την ιερότητα της ύπαρξης, αυτό πρέπει να είναι το υπέρτατο ιδεώδες.

Τάκης Βαρβιτσιώτης
από το βιβλίο του Ο διάπλους του καθρέφτη,
Σημειώσεις για την ποίηση, 2008

O διάπλους του καθρέφτη (2)

Η ποίηση στις βαθύτερες επιδιώξεις της ήταν και είναι πάντοτε ταυτόσημη με τη χαρά, με την ελπίδα, με την ανάσταση, με την αγάπη της ζωής, με την ελευθερία. Και ποιητής είναι ο άνθρωπος που πιστεύει στα θαύματα, που αναζητεί έναν παράδεισο κάτω από οποιαδήποτε μορφή.

Δεν υπάρχουν μεγάλοι και ελάσσονες ποιητές ή καλλιτέχνες. Υπάρχουν μοναδικοί ποιητές και καλλιτέχνες.

Ίσως όλη η βαθύτερη έννοια του ρομαντισμού να κρύβεται σ' αυτούς τους στίχους του Λαμαρτίνου : «Ο άνθρωπος είναι ένας άγγελος εξόριστος που αναθυμάται τους ουρανούς».

Δεν γράφει κανείς ένα ποίημα. Το ανακαλύπτει από στίχο σε στίχο, από λέξη σε λέξη, ξεκινώντας από έναν μουσικό ήχο, από έναν εσωτερικό ρυθμό.

Η ποίηση δεν βρίσκεται αποκλειστικά στα ποιήματα. Μπορεί να την βρει κανείς παντού. Σε μια ματιά, σ' ένα χαμόγελο, σ' ένα ζωγραφικό πίνακα, σε μια μελωδία, στους καπνούς πάνω απ' τις στέγες τον χειμώνα ....

Τάκης Βαρβιτσιώτης
Ο διάπλους του καθρέφτη,
Σημειώσεις για την ποίηση, 2008

Ο διάπλους του καθρέφτη

Σύνθεση εικόνας της Μωβ

Είναι πολλά χρόνια τώρα που κρατώ αυτές τις σημειώσεις για ατομική μου αποκλειστικά χρήση. Γι’ αυτό και ελάχιστες από αυτές δημοσιεύτηκαν ίσα με σήμερα. Άλλες αντιπροσωπεύουν σκέψεις μου και συμπεράσματα μιας ολόκληρης ζωής αφιερωμένης στην ποίηση και στη τέχνη με θρησκευτική ευλάβεια, άλλες απηχούν απόψεις που αποθησαύρισα από μελέτες μου και άλλες απλώς τις αντέγραψα και τις μετέφερα αυτούσιες γιατί βρήκα πώς ταίριαζαν απόλυτα με τις δικές μου … Υπάρχουν ακόμα και μερικές άλλες σημειώσεις μου που, καθώς έχουν περάσει τόσα χρόνια, δεν είμαι βέβαιος ότι μου ανήκουν εξ ολοκλήρου. Δεν νομίζω ότι αυτό έχει καμιά σημασία αφού θα μπορούσαν να είναι και δικές μου, αλλά να διαφέρουν μόνον ως προς τον τρόπο έκφρασής τους…. Είμαστε όλοι , όπως φαίνεται, συγκοινωνούντα δοχεία κι έτσι επιβεβαιώνεται αυτό που είπε ο Reverdy, ότι «δεν παίρνει ποτέ κανείς από έναν άλλο συγγραφέα παρά μόνο ό, τι ήδη του ανήκει».

από τον πρόλογο του Τάκη Βαρβιτσιώτη στο βιβλίο του Ο διάπλους του καθρέφτη, Σημειώσεις για την ποίηση, 2008

Θεωρώ αυτές τις σημειώσεις εξαιρετικά σημαντικές και πολύτιμες. Για όλους εμάς, τα ισόβια μαθητούδια της ποίησης, αλλά και για τους άλλους φίλους της. Θα παραθέτω λοιπόν επιλεγμένα αποσπάσματα από το βιβλίο, αρχίζοντας σήμερα και, πιστεύω, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Ίσως έτσι εμείς συνειδητοποιήσουμε καλύτερα ποιοι είμαστε και τι είναι αυτό που μας συμβαίνει και οι άλλοι το μυστήριο και το θαύμα του ποιητικού φαινομένου.

Τι είναι ένα ποίημα; Το αίμα σου πού αστράφτει συμπυκνωμένο σε μια λέξη. Και τι σημαίνει να είσαι ποιητής; Σημαίνει, πριν απ’ όλα, να αγαπάς ολοένα και πιο πολύ, ξεπερνώντας τον εαυτό σου. Να είσαι αδιάκοπα ερωτευμένος με όλα τα πράγματα κι ακόμα να είσαι η άκρα ταπεινοφροσύνη.

Η καταγωγή της ποίησης βρίσκεται πριν απ’ όλους τους καιρούς και θα τελειώσει ύστερα απ’ αυτούς.

Στην τέχνη δεν υπάρχουν σχολές. Υπάρχει καλή και κακή τέχνη.

Αντιγράφω από τον Vicente Huidobro. «Όλη η ιστορία της τέχνης δεν είναι τίποτα άλλο παρά η ιστορία της εξέλιξης από τον άνθρωπο-καθρέφτη προς τον άνθρωπο-θεό. Ο καλλιτέχνης, δημιουργός απόλυτος, ένας μικρός θεός».

Το έργο τέχνης, και βέβαια το ποίημα, είναι όπως ένας κεραυνοβόλος έρωτας. Πρέπει να γοητεύει ή μάλλον να συγκλονίζει, να σε κάνει να παραλύεις από την πρώτη στιγμή. Αν δεν συμβαίνει αυτό, όλες οι κριτικές και οι εξηγήσεις δεν έχουν καμιά σημασία και δεν φέρνουν κανένα αποτέλεσμα.

Υπάρχει ένα πέπλο που καλύπτει τον κόσμο και που μπορεί να ανασύρει μονάχα ο ποιητής για να μας δείξει την ομορφιά που κρύβεται πίσω του.

Τι σκοτεινός θα ήταν ο κόσμος αν δεν υπήρχαν η ποίηση, ο έρωτας, τα παραμύθια, οι νεράιδες, τα παιδιά!

Four Quartets by T.S. Eliot (2)

Κρίμα να μην μπορώ να παραθέσω όλο το ποιητικό κείμενο. Αναγκαστικά λοιπόν, το τέλος του βιβλίου τώρα. Που είναι βέβαια μια αρχή.

V

What we call the beginning is often the end
And to make an end is to make a beginning.
The end is where we start from. And every phrase
And sentence that is right (where every word
is at home,
Taking its place to support the others,
The word neither diffident nor ostentatious,
An easy commerce of the old and the new,
The common word exact without vulgarity,
The formal word precise but not pedantic,
The complete consort dancing together)
Every phrase and every sentence is an end
and a beginning,
Every poem an epitaph. And any action
Is a step to the block, to the fire,
down the sea’s throat
Or to an illegible stone; and that is where
we start.
We die with the dying :
See, they depart, and we go with them.
We are born with the dead :
See, they return, and bring us with them,
The moment of the rose and the moment
of the yew-tree
Are of equal duration.

………………………

We shall not cease from exploration
And the end of all our exploring
Will be to arrive where we started
And know the place for the first time.
Through the unknown, remembered gate
When the last of earth left to discover
Is that which was the beginning;
At the source of the longest river
The voice of the hidden waterfall
And the children in the apple-tree
Not known, because not looked for
But heard, half-heard, in the stillness
Between two waves of the sea.
Quick now, here, now, always –
A condition of complete simplicity
(Costing not less than everything)
And all shall be well and
All manner of thing shall be well
When the tongues of flame are in-folded
Into the crowned knot of fire
And the fire and the rose are one.

Omar Khayyam, The Rubaiyat (2)

Μια και τα τετράστιχα του Πέρση ποιητή, μαθηματικού και αστρονόμου του 11ου μ.Χ. αιώνα, Οmar Khayyam, άρεσαν τόσο πολύ στα κορίτσια της παρέας, συνεχίζω με μερικά ακόμη και τους τα αφιερώνω.

And as the Cock crew, those who stood before
The Tavern shouted - "Open then the Door!
You know how little while we have to stay,
And, once departed, may return no more".

For some we loved, the loveliest and the best
That from his Vintage rolling Time hath prest,
Have drunk their Cup a Round or two before,
And one by one crept silently to Rest.

With them the Seed of Wisdom did I sow,
And with mine own hand wrought to make it grow
And this was all the Harvest that I reap'd -
"I come like Water, and like Wind I go".

Strange, is it not? that of the myriads who
Before us pass'd the door of Darkness through,
Not one returns to tell us of the Road,
Which to discover we must travel too.

We are no other than a moving row
Of Magic Shadow-shapes that come and go
Round with the Sun-illumin'd Lantern held
In midnight by the Master of the Show;

Omar Khayyam, The Rubaiyat

Απόψε έχω κέφι για κάτι διαφορετικό. Μερικά από τα τετράστιχα του Omar Khayyam, σε μετάφραση του Edward Fitzgerald. Μνήμες της νιότης μου. Αφιερωμένα σε όλους εκείνους που αγάπησα και χάθηκαν για πάντα. Ας με συγχωρήσουν όσοι δεν μπορούν να τα απολαύσουν στα αγγλικά.

A book of Verses underneath the Bough,
A Jug of Wine, a Loaf of Bread - and Thou
Beside me singing in the Wilderness -
Oh, Wilderness were Paradise enow!

Ah, my Beloved, fill the Cup that clears
To-day of past Regrets and future Fears -
To-morrow? Why, To-morrow I may be
Myself with Yesterday's Sev'n Thousand Years.

There was the door to which I found no Key:
There was the Veil through which I might not see:
Some little Talk awhile of Me and Thee
There was - and then no more of Thee and Me.

Oh threats of Hell and Hopes of Paradise!
One thing at least is certain - This life flies;
One thing is certain and the rest is Lies;
The Flower that once has blown for ever dies.

The Moving Finger writes; and having writ,
Moves on : nor all your Piety nor Wit
Shall lure it back to cancel half a Line,
Nor all your Tears wash out a Word of it.

Ποίημα

Κι ένα ακόμη ποίημα που αγαπώ, του Antonio Machado.
Από τις ίδιες Μεταφράσεις του Νίκου Σπάνια. Γραμμένο
για μένα. Για μένα, για σένα, για όλους τους άπορους
ποιητές του κόσμου. Για όσους πήραν τον δρόμο, χωρίς
δρόμο και ψάχνουν τον θεό στην καταχνιά.

Δεν είναι αλήθεια θλίψη πως σε γνώρισα.
Είσαι η νοσταλγία μιας καλής ζωής,
η μοναξιά μιας νηφάλιας καρδιάς,
μια βάρκα χωρίς ναυάγιο και χωρίς άστρο.

Σαν αδέσποτο σκυλί, χαμένο
οσμίζοντας και κυνηγώντας άσκοπα
κείνο το δρόμο, χωρίς δρόμο,
σαν το παιδί τη νύχτα σε γιορτή
παραπλανημένο, μες στα πλήθη, τον κουρνιαχτό
και τα τρεμόσβυστα κεριά,
εμβρόντητο, με την καρδιά γεμάτη
μέθη, μουσική κι αναποδιά.

Έτσι κι εγώ διαβαίνω μελαγχολικός
και μεθυσμένος, σεληνιασμένος κιθαρωδός,
ποιητής άπορος και ονειροπαρμένος
ψάχνοντας τον Θεό στην καταχνιά.

Ο θρήνος της εμπροσθοφυλακής

Νύχτα βαριά, νύχτα μελαγχολική για μένα, νύχτα για να χαρίσω
στους λίγους αλλά εκλεκτούς αναγνώστες αυτού του ιστολογίου
ένα ιδιαίτερα αγαπημένο μου ποίημα. «Ο θρήνος της εμπροσθοφυλακής» του Ezra Pound σε μετάφραση του Νίκου Σπάνια από τη συλλογή του Μεταφράσεις 1941-1971, Νέα Υόρκη 1972.

Σιμά στη Βόρεια Πύλη ο άνεμος πνέει γεμάτος άμμο
κατάμονος απ’ την αρχή του χρόνου μέχρι τώρα.
Δέντρα πέφτουν στο χώμα. Το χόρτο κιτρινίζει
το φθινόπωρο.
Σκαρφαλώνω πύργους και πύργους
ν’ αγναντέψω τη βάρβαρη χώρα.
Έρημο κάστρο. Ουρανός. Ερημιά δίχως άκρη.
Τοίχος δεν έμεινε σε τούτο το χωριό.
Κόκαλα άσπρα από χίλιες παγωνιές, στοίβες αψηλές
σκεπασμένες από γρασίδι και δέντρα.
Ποιος προκάλεσε την πύρινη οργή του αυτοκράτορα;
Ποιος σύναξε το στράτευμα με τύμπανα και ταμπούρλα;
Βάρβαροι βασιλιάδες. Ματώθηκε μια άσπιλη άνοιξη
με αίμα μαύρο σαν κοράκου.
Ταραχή. Στρατοπεδεύουν πολεμιστές στο Μεσιανό
Βασίλειο το φθινόπωρο.
Τριακόσιοι εξήντα χιλιάδες
και θλίψη, θλίψη σαν βροχή
θλίψη να πας και θλίψη να γυρίσεις.
Έρημοι τόποι τα λιβάδια δίχως παιδιά πολέμου
και δίχως άντρες γι’ άμυνα και επίθεση. Αχ !
Πώς θα νοιώσετε το καημό της Βόρειας Πύλης
με του Ριχάκου τ’ όνομα λησμονημένο
και μας τους φύλακες σπαραγμένους
από τους τίγρηδες;

Kόκκινο όπως κόκκινο

Είχαν κοινή καταγωγή, τον ίδιο κωδικό αριθμό στη δημιουργία του κόσμου. Κωδικό για το πνεύμα και το σώμα, κωδικό για την ψυχή. Που ρέουν, μεταβάλλονται και εξελίσσονται και παίρνουν χίλιες δυο μορφές, μα παραμένουν πάντα ίδια στην ουσία τους. Αρσενικό και θηλυκό, άνδρας και γυναίκα, κόκκινο και κόκκινο, κόκκινο όπως το κόκκινο της μεγάλης έκρηξης στον πυρήνα του σύμπαντος δισεκατομμύρια χρόνια πριν. Και τίποτα άλλο. Τα δύο σε ένα, πλασμένα από το ένα, ταγμένα να γίνουν και πάλι ένα. Ίσως φωτεινές ακτίνες του ίδιου ήλιου στο διάστημα, δροσερό νερό από την ίδια βουνοκορφή στο ποτάμι, φύλλα του ίδιου ανθισμένου δέντρου στις κοιλάδες του πλανήτη. Πολύχρωμα ψάρια στον ίδιο ωκεανό, εξωτικά πουλιά στο ίδιο δάσος των τροπικών, λευκές αρκούδες με το ίδιο χνώτο στην παγωμένη ερημιά των πόλων, πρωτόγονοι άνθρωποι στο βάθος της ίδιας σκοτεινής σπηλιάς.

Μια αιωνιότητα πριν, σε όλες τις περιόδους της ιστορίας, αλλά και μόλις χθες, είχανε ζήσει μαζί σε κάποια χώρα μακρινή, τον γνώριζε και τη γνώριζε στον χώρο και τον χρόνο. Γνώριζε όσα είχε πει και όσα θα έλεγε, όσα θα έμεναν μέσα της για πάντα ανέκφραστα. Γνώριζε τη μυστική γλώσσα που πρόφεραν τα χείλη και τα δάχτυλά της, η επιδερμίδα της. Γνώριζε όταν χαμογελούσε κάθε ρυτίδα του προσώπου της, κι όταν σιωπούσε γνώριζε το σκοτεινό βελούδο των ματιών της. Γνώριζε κάθε δάκρυ της και κάθε αναστεναγμό της. Αυτή τη συγγένεια πρώτου βαθμού, την ίδια μοίρα, την είχαν αναγνωρίσει και οι δύο με το πρώτο τους βλέμμα, που έμεινε εκεί μαγνητισμένο κι έκθαμβο, που καταδύθηκε σε μια απύθμενη άβυσσο και μέθυσε, την είχαν αρθρώσει με τα πρώτα διστακτικά τους φωνήεντα, την είχαν νιώσει με το πρώτο δειλό άγγιγμα. Την διαπίστωσαν όταν κάθισαν πλάι-πλάι και εξιστόρησαν ο ένας στον άλλο τη ζωή τους, τις τραυματικές εμπειρίες, τους φόβους και τις ελπίδες τους, την επιβεβαίωσαν ακόμη και με τα κοινά χαρίσματά τους, τις παρόμοιες αυθόρμητες αντιδράσεις τους, τα σφάλματα και τα ελαττώματά τους. Την επιβεβαίωναν κάθε φορά με την απόλυτη ταύτιση της σάρκας τους, με τη λυτρωτική θαλπωρή της επαφής τους, με την αβάσταχτη ηδονή του άνδρα και τους δικούς της πρωτόγνωρους, αλλεπάλληλους, περιδεείς και ολοφυρόμενους, εκρηκτικούς, σπαρακτικούς, εξουθενωτικούς, λυτρωτικούς οργασμούς που πήγαζαν από τα βάθη της ύπαρξης και έφταναν ως το κατώφλι του θανάτου.

Ένα χρόνο τώρα είχαν ζήσει ένα πάθος εφηβικό σε ένταση και ενήλικο σε γνώση, μια ερωτική περιπέτεια, μια οδύσσεια των κυνηγημένων από τις περιστάσεις σε διάφορα σημεία της πόλης και των περιχώρων. Με κάθε τρόπο και σε κάθε τόπο, ναι. Σχεδιασμένα, προμελετημένα ή από την ακατάσχετη παρόρμηση της στιγμής. Όπου έβρισκαν και όπου τους βόλευε ή δεν τους βόλευε. Κυριολεκτικά ξετρελαμένοι μόλις τους τύλιγε η αύρα και το ωκεάνιο κύμα της παρουσίας του άλλου, ανακάλυψαν ότι το απίθανο και το αδύνατο βαδίζουν δίπλα μας και κάποτε φανερώνονται απροειδοποίητα και μας χτυπούν στον ώμο. Ανακάλυψαν ποια ήταν τα απώτατα όρια τους σ’ αυτόν τον μαγικό καινούριο κόσμο της ψυχής και των αισθήσεων.

από το ανέκδοτο μυθιστόρημά μου,
Έρημο νησί στην άκρη του κόσμου (κεφ. 2)